(Ба истиқболи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон)
Истиқлоли давлатӣ барои миллати тоҷик на танҳо рамзи соҳибдавлатӣ, балки марҳилаи нави рушди сиёсӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, илмӣ ва фарҳангии мамлакат ба ҳисоб меравад. Дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон роҳи мураккаби давлатсозӣ ва рушди устуворро тай намуда, барои таҳкими пояҳои иқтисоди миллӣ, рушди илму маориф, омодасозии кадрҳои баландихтисос ва истифодаи самараноки захираҳои табиӣ заминаҳои мусоид фароҳам овард.
Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои рушди илму маориф ва омода намудани кадрҳои баландихтисоси миллӣ заминаи мусоид фароҳам овард. Дар ин давра факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон низ фаъолияти таълимию илмии худро густариш дода, дар тайёр намудани мутахассисони соҳаи геология ва рушди илми геологии кишвар саҳми арзанда гузошт.
Яке аз соҳаҳое, ки дар татбиқи ҳадафҳои стратегии кишвар аҳаммияти хосса дорад, геология мебошад. Ҷумҳурии Тоҷикистон аз лиҳози сохти геологӣ, гуногунии канданиҳои фоиданок ва мавқеи хоси геодинамикӣ яке аз минтақаҳои ҷолиби омӯзиши илмҳои Замин ба шумор меравад. Кӯҳсор будани қисми зиёди ҳудуди мамлакат, мавҷудияти захираҳои металлӣ, ғайриметаллӣ, сӯзишворӣ, обҳои зеризаминӣ, сангҳои қиматбаҳо ва ороишӣ зарурати таҳқиқоти муназзами геологӣ ва омодасозии мутахассисони баландихтисоси соҳаро тақозо менамояд.
Дар ин замина, Факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар даврони истиқлол ҳамчун яке аз марказҳои муҳими таълимӣ ва илмии кишвар нақши муассир дошта, дар омодасозии кадрҳои касбӣ, рушди таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ, таҳияи адабиёти илмӣ-таълимӣ ва ҷорӣ намудани ихтисосҳои ҷавобгӯ ба талаботи иқтисоди миллӣ саҳми назаррас гузоштааст.
Рушди иқтидори илмӣ ва кадрӣ
Яке аз нишондиҳандаҳои асосии фаъолияти факултет дар солҳои истиқлол ташаккул ва таҳкими иқтидори илмӣ-педагогии он мебошад. Айни ҳол дар факултет олимону омӯзгорони дорои дараҷа ва унвонҳои илмӣ фаъолият намуда, ба таълиму тарбияи мутахассисони ҷавон ва пешбурди корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ машғуланд.
Дар давраи соҳибистиқлолӣ олимони факултет дар самтҳои гуногуни илмҳои геологӣ, аз ҷумла минералогия, кристаллография, геохимия, петрография, литология, геофизика, геоэкология, гидрогеология, геологияи муҳандисӣ ва омӯзиши конҳои канданиҳои фоиданок таҳқиқоти муҳим анҷом додаанд.
Маҳз пайванди устувори фаъолияти таълимӣ бо таҳқиқоти илмӣ имкон фароҳам овардааст, ки факултет ҳамчун муҳити омодасозии насли нави муҳаққиқон ва мутахассисони соҳаи геология рушд намояд.
Фаъолияти илмӣ-тадқиқотии устодони факултети геология ба омӯзиши масъалаҳои мубрами илмҳои геологӣ, аз ҷумла геологияи муҳандисӣ, гидрогеология, геоморфология, геоэкология, минералогия, кристаллография, геохимия, термобарогеохимия ва омӯзиши конҳои канданиҳои фоиданок равона гардидааст. Натиҷаи корҳои илмӣ-тадқиқотии онҳо дар ташаккул ва рушди самтҳои гуногуни илмҳои геологӣ, омодасозии кадрҳои баландихтисос ва таҳкими иқтидори илмии факултет нақши муҳим дорад.
Ҳамин тариқ, фаъолияти мактабҳои илмии устодони факултети геология ба рушди самтҳои афзалиятноки илмҳои геологӣ, таҳқиқи захираҳои табиӣ, ҳалли масъалаҳои муҳандисӣ-геологӣ ва геоэкологӣ, инчунин рушди заминаи илмӣ-методии омодасозии мутахассисони соҳаи геология равона гардида, дар баланд бардоштани иқтидори илмии факултет саҳми назаррас мегузорад.
Нақши маҳфилҳои илмӣ дар факултет
Бо мақсади рушди тафаккури илмӣ, ташаккули малакаҳои таҳқиқотӣ, ҷалби донишҷӯён ба корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ва фароҳам овардани заминаи мусоид барои омодасозии кадрҳои ҷавони илмӣ дар факултет 4 маҳфили илмии донишҷӯён фаъолият менамоянд. Маҳфилҳои мазкур фаъолияти илмии худро дар асоси самтҳои афзалиятноки таҳқиқоти кафедраҳои тахассусӣ ба роҳ монда, ҳамчун яке аз шаклҳои муҳими пайванди таҳсилоти назариявӣ бо фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ хизмат менамоянд.
Маҳфилҳои илмии донишҷӯён дар маҷмӯъ ҳамчун зинаи ибтидоии ташаккули муҳаққиқони ҷавон ва ҷузъи муҳими низоми омодасозии кадрҳои илмӣ дар факултет амал менамоянд. Фаъолияти онҳо ба гузариши донишҷӯ аз азхудкунии донишҳои назариявӣ ба фаъолияти мустақили таҳқиқотӣ мусоидат намуда, имконият фароҳам меорад, ки донишҷӯён дар корҳои саҳроӣ, таҷрибаҳои лабораторӣ, коркарди маълумоти геологӣ, таҳлили маводи илмӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва омодасозии мақолаю маърӯзаҳои илмӣ фаъолона иштирок намоянд.
Бо ҳамин тартиб, фаъолияти «Кашшофон», «Гидрогеолог», «Геолог-иқтисодчӣ» ва «Маъданшинос» ба самтҳои асосии илмии кафедраҳои тахассусӣ мутобиқ гардида, занҷираи ягонаи илмӣ — аз омӯзиши сохтори геологӣ ва ҷустуҷӯи захираҳои минералӣ то омӯзиши обҳои зеризаминӣ, маъданшиносӣ, арзёбии иқтисодии захираҳо ва истифодаи устувори сарватҳои зеризаминӣ — ро ташкил медиҳад.
Ҳамин тавр, маҳфилҳои илмии донишҷӯён на танҳо воситаи такмили дониши касбии донишҷӯён, балки ҳамчун платформаи ташаккули кадрҳои ҷавони илмӣ, рушди иқтидори таҳқиқотии факултет ва таҳкими мактаби илмии геологии он аҳамияти стратегӣ доранд.
Ташаккули низоми муосири таълим
Дар солҳои истиқлол раванди таълим дар факултет мутобиқ ба талаботи замони муосир такмил ёфта, низоми омодасозии мутахассисон дар зинаҳои бакалавриат, магистратура ва докторантура аз рӯйи ихтисос ба роҳ монда шудааст.
Бо дарназардошти талаботи бозори меҳнат ва рушди босуръати саноати кишвар як қатор ихтисосҳои нав таъсис дода шуда, самтҳои анъанавии таълим низ такмил ёфтанд. Дар баробари геология, ҷустуҷӯ ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок, дар факултет мутахассисон аз рӯйи гидрогеология ва геологияи муҳандисӣ, геологияи нафту газ, амалиёти маркшейдерӣ, иқтисод ва идора дар саноати кӯҳӣ, методҳои геофизикии ҷустуҷӯ ва иктишофи конҳо, гидрология ва пиряхшиносӣ омода карда мешаванд.
Ин раванд ба ташаккули низоми муосири тайёр кардани кадрҳое мусоидат менамояд, ки метавонанд дар рушди саноати кӯҳӣ, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва татбиқи ҳадафи стратегии саноатикунонии босуръати кишвар саҳм гузоранд.
Таҳия ва нашри адабиёти илмӣ-таълимӣ
Яке аз дастовардҳои муҳими факултет дар даврони истиқлол таҳия ва нашри китобҳои дарсӣ, дастурҳои таълимӣ ва дигар корҳои илмӣ ба забони давлатӣ мебошад. Дар ин самт олимони факултет бо таҳияи адабиёти соҳавӣ барои баланд бардоштани сифати таълим ва ташаккули истилоҳоти илмии геологӣ дар забони тоҷикӣ саҳми арзанда гузоштаанд.
Китобҳои дарсӣ ва дастурҳои таълимӣ оид ба геологияи умумӣ, минералогия, кристаллография, геохимия, геофизика, литология, геоэкология, геологияи канданиҳои фоиданок ва дигар самтҳои илмҳои Замин барои донишҷӯён ва муҳаққиқони ҷавон ҳамчун заминаи муҳими омӯзишӣ хизмат менамоянд.
Фаъолияти илмӣ-таълимии олимони факултет, аз ҷумла А.Р. Файзиев, А.Ҳ. Ҳасанов, М. Ҷанобилов, Б.А. Алидодов, П.А. Муҳаммадиев, К.В. Вазиров, Ш.Ф. Валиев, М.С. Саидов, А.С. Ниёзов М.М. Фозилов, Ф.Ғ. Ғафуров, Ҷ.Н. Фозилов, И.С. Оймуҳаммадзода, Р.Ш. Андамиён, Р.М. Талбонов, Ф.А. Файзиев, С.Н. Ғарибмаҳмадова, О.Ҳ. Ниёзов, Б.К. Холзода, Н.Набиев, А.А. Муродзода, Г.В.Шарипов, Ф.С. Давлатов, М.Т. Ғайратов ва дигарон, дар рушди адабиёти соҳавӣ ва омодасозии кадрҳои баландихтисос нақши муҳим дорад.
Таҳқиқоти илмӣ ва саҳми олимон дар рушди геология
Яке аз самтҳои муҳимтарини фаъолияти факултет таҳқиқи сохти геологӣ, таркиби минералӣ ва геохимиявии минтақаҳои гуногуни Тоҷикистон мебошад. Олимони факултет дар ҳамкорӣ бо муассисаҳои илмӣ ва пажӯҳишгарони кишварҳои хориҷӣ таҳқиқоти муштараки илмӣ анҷом дода, натиҷаҳои бадастомадаро дар маҷаллаҳои илмӣ ва нашрияҳои соҳавӣ ба табъ расонидаанд.
Ҳамкориҳои илмӣ бо муҳаққиқони Русия, Олмон, Фаронса, Испания, Эрон ва дигар кишварҳо ба рушди самтҳои нави таҳқиқоти геологӣ, истифодаи усулҳои муосири таҳлил ва ҷорӣ намудани таҷрибаи пешрафтаи ҷаҳонӣ мусоидат намудааст.
Яке аз дастовардҳои арзишманди мактаби илмии факултет кашф ва тавсифи минералҳои нав мебошад. Сабти минералҳои нав, аз ҷумла файзиевит, фалғарит, бадахшонит ва гармит, дар сатҳи байналмилалӣ шаҳодати натиҷабахши таҳқиқоти минералогии олимони тоҷик мебошад.
Номгузории баъзе минералҳои нав ба шарафи олимони тоҷик — файзиевит, ҳасановит ва искандаровит — далели равшани эътирофи саҳми муҳаққиқони тоҷик дар рушди минералогияи ҷаҳонӣ мебошад.
Эътирофи дастовардҳои илмӣ
Фаъолияти пурсамари олимони факултет дар даврони истиқлол бо мукофотҳо, унвонҳо ва ҷоизаҳои давлатӣ ва байналмилалӣ қадрдонӣ шудааст. Аз ҷумла, марҳум профессор А.Р. Файзиев барои саҳми назаррас дар рушди минералогия, кристаллография, геохимия, омӯзиши канданиҳои фоиданок ва омодасозии мутахассисони ҷавон ба унвонҳо ва ҷоизаҳои гуногуни илмӣ сазовор гардидааст.
Ҳамчунин як қатор олимону омӯзгорони факултет бо унвонҳои «Корманди шоистаи Тоҷикистон», «Аълочии маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон», нишони «Хизмати шоиста», Ҷоизаи давлатии ҷавонон ба номи Исмоили Сомонӣ ва дигар мукофотҳои давлатӣ қадрдонӣ шудаанд.
Ин эътирофҳо на танҳо натиҷаи фаъолияти шахсии олимон, балки нишондиҳандаи сатҳи рушди мактаби илмии геология дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошанд.
Таҳкими заминаи моддию таълимӣ
Рушди илму маориф бе муҳайё намудани шароити муносиб барои таълим ва таҳқиқот имконнопазир аст. Дар ин самт мавриди истифода қарор гирифтани бинои таълимии №17-и факултет дар Шаҳраки донишҷӯён 1 сентябри соли 2010 рӯйдоди муҳим ба ҳисоб меравад.
Фароҳам гардидани синфхонаҳо, лабораторияҳо ва дигар имкониятҳои таълимӣ заминаи мусоидро барои баланд бардоштани сифати таълим, гузаронидани корҳои лабораторӣ ва рушди фаъолияти илмӣ-таҳқиқотии омӯзгорону донишҷӯён муҳайё намуд.
Омодасозии мутахассисон — саҳми мустақим дар рушди иқтисоди миллӣ
Дар давоми солҳои истиқлол ҳазорон хатмкунандагони факултети геология соҳиби дониш ва малакаи касбӣ гардида, фаъолияти худро дар муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои геологӣ, корхонаҳои истихроҷи маъдан, ширкатҳои саноатӣ, муассисаҳои илмӣ ва таълимӣ идома додаанд.
Мутахассисони омоданамудаи факултет дар корҳои геологӣ, ҷустуҷӯ ва иктишофи конҳо, арзёбии захираҳои маъданӣ, омӯзиши обҳои зеризаминӣ, таҳқиқоти геофизикӣ, маркшейдерӣ, мониторинги муҳити зист ва дигар самтҳои марбут ба истифодаи захираҳои табиӣ фаъолият менамоянд.
Аз ин рӯ, фаъолияти факултетро метавон ҷузъи муҳими низоми таъмини иқтисоди миллӣ бо кадрҳои баландихтисос арзёбӣ намуд. Дар шароити татбиқи ҳадафи саноатикунонии босуръати кишвар нақши чунин мутахассисон боз ҳам меафзояд.
Истиқлол ва дурнамои рушди геология
Истиқлол барои рушди илми геология дар Тоҷикистон имкониятҳои нав фароҳам овард. Имрӯз вазифаи асосӣ танҳо муайян намудани захираҳои табиӣ нест, балки таҳқиқи амиқ, арзёбии илмии онҳо, истифодаи оқилона ва самараноки захираҳои зеризаминӣ, ҳифзи муҳити зист ва татбиқи технологияҳои муосири геологӣ мебошад.
Дар ин раванд Факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон метавонад ҳамчун яке аз марказҳои калидии илмӣ-таълимии кишвар дар таҳияи технологияҳои нав, рақамикунонии маълумоти геологӣ, рушди таҳқиқоти байнисоҳавӣ, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва омодасозии мутахассисони рақобатпазир нақши бештар гузорад.
Дастовардҳои Факултети геологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар даврони истиқлол натиҷаи пайванди илм, маориф ва эҳтиёҷоти рушди иқтисоди миллӣ мебошанд. Таҳкими иқтидори илмӣ, омодасозии ҳазорон мутахассис, таҳияи китобҳои дарсӣ, рушди ихтисосҳои нав, иҷрои таҳқиқоти бунёдӣ ва амалӣ, кашфи минералҳои нав, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва эътирофи дастовардҳои олимон дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ аз муҳимтарин натиҷаҳои фаъолияти факултет ба шумор мераванд.
35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳар як шаҳрванди кишвар на танҳо ҷашни муҳими миллӣ, балки фурсати арзёбии роҳи тайшуда ва муайян намудани вазифаҳои оянда мебошад. Барои факултети геология ин марҳила метавонад бо таҳкими минбаъдаи мактаби илмии геология, рушди технологияҳои муосири таҳқиқоти Замин, омодасозии кадрҳои ҷавон ва саҳми бештар дар омӯзишу истифодаи оқилонаи сарватҳои зеризаминии мамлакат тавъам гардад.
Истиқлол заминаи ҳуқуқӣ, сиёсӣ ва иҷтимоии рушди давлатро фароҳам овард; масъулияти насли имрӯз бошад, истифодаи дурусти ин имкониятҳо ва гузоштани саҳми арзанда дар пешрафти илм, маориф, иқтисод ва саноати кишвар мебошад. Факултети геология низ бо такя ба анъанаҳои илмӣ, иқтидори кадрӣ ва таҷрибаи андӯхта минбаъд метавонад дар тарбияи мутахассисони рақобатпазир, рушди илми геология ва татбиқи ҳадафҳои стратегии Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳми боз ҳам бештар гузорад.
НИЁЗОВ О.Ҳ. дотсент, муовини декан оид ба илм ва инноватсяи факултети геологияи ДМТ
