Кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок

Мудири кафедра – дотсент Ғарибмаҳмадова С.Н.

Кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок ҳанӯз соли 1963 бо номи геологияи нафту газ ташкил шуда буд. Аввалин мудири кафедра, номзади илмҳои геология ва минералогия, дотсент Ҷ.Ҷ. Бузуруков буд. П.А. Муҳаммадиев, А.Т. Шукуров, М.Ҳ. Ишонов  аз нахустин устодоне маҳсуб мешуданд, ки дар тарбияву ба воя расонидани мутахассисони соҳаи нафту газ камари ҳиммат баста буданд.

Дар таъсису ташкили кафедра саҳми академик. С.М. Юсупова хеле назаррас буд. Маҳз, ташаббуси роҳбарони онвақтаи кишавар ва кӯшишу заҳматҳои С.М. Юсупова бо дастгирии бевоситаи академики АИ собиқ ИҶШС  А.Н. Бакиров кафедраи мазкур дарҳои худро барои донишҷӯён боз кард.

Дотсент Ҷ.Ҷ. Бузуруков то соли 1976 кафедраро сарварӣ намуд. Тайи ин солҳо ӯ чандин устодони ҷавонро ба кафедра ба кор қабул намуда, пояи кафедраро устувор гардонид.

Солҳои 1976-1982 кафедраро дотсент П.А. Муҳаммадиев роҳбарӣ намудааст. Дар ин давра дар кафедра низоми ҳуҷҷатнигорӣ, омода намудани барномаҳои кориву дастурамалҳо дар сатҳи лозима ба роҳ монда шуд. Дар ин фосила, дотсент П.А. Муҳаммадиев муддати як сол иҷрокунандаи вазифаи декани факултет низ буд ва дар пешбурди таълиму тадрис саҳми калон гузоштааст. Бо ташаббусу роҳбарии ӯ дар факултети геология соли 1990 ихтисоси нави «Коркарди кушоди конҳои канданиҳои фоиданок» ва соли 1992 ихтисоси «Коркарди зеризаминии конҳои канданиҳои фоиданок» кушода шуд, ки аввалин гурӯҳи мутахассисони ин соҳа дар Тоҷикистон соли 1995 бо гирифтани касби «Муҳандиси маъдан» Донишгоҳро хатм карданд.

Баъдан,  солҳои 1982-1987 сарварии кафедра бар дӯши дотсент А.Т. Шукуров, аз соли 1987 то ба 1991 бар зиммаи профессор А.И. Лаврусеевич вогузор гашт.

Бояд зикр кард, ки солҳои фаъолияти ин ду шахси закӣ ва кордону соҳибкасб кафедра ба дараҷаҳои баланд расида, ба комёбиҳои назаррас ноил гардид. Теъдоди аъзоён-устодону профессорон хеле боло рафт. Эъҷоду таълифи дастурҳо ва воситаи таълимӣ афзуд. Сафи донишҷӯён низ дар ин муддат хеле афзоиш ёфт. Кафедра миёни дигар кафедраҳои факултет аз рӯи нишондодҳои илмӣ, таълимию методӣ дар зинаҳои боло қарор гирифт.

Ғайр аз устодони ботаҷрибаи кафедра он солҳо як зумра мутахассисон – Т.А. Кухтикова, А.В. Пенков, А.М. Раҳмонов, Х.М. Мамадҷонов, М.С. Валиев, М.А. Айдаршоев ва чанде дигарон барои пешбурди ҷараёни таълим ба кафедра ҷалб карда шуданд.

Аз соли 1991 то ба соли 1994 масъулияти иҷрои вазифаи мудири кафедра бар зиммаи дотсент А.А. Алиев вогузор гардид. Бо кӯшиши дотсент А.А. Алиев дар кафедра хеле корҳои ҷолиб ва назаррас ба сомон расонида шуд. Раванди таълим, ки самти асосии фаъолияти ҳама устодону кормандони кафедра буд, боз ҳам ба як сатҳи баланд бардошта шуд. Дар татбиқи қонуни забони давлатӣ, ки он солҳо қадамҳои нахустин гузошта мешуд, хеле корҳо ба сомон расонида шудаанд. Ҷалби мутахассисони ҷавон ба корҳои таълиму тарбия ва илм низ маҳз, аз он солҳо ибтидо мегарданд.

Аз соли 1994 то соли 2002 роҳбарии кафедра бар ӯҳдаи декани онвақтаи факултет, профессор А.Р. Файзиев гузошта мешавад. Тайи солҳои фаъолият чун саравари кафедра, профессор А.Р. Файзиев дар пешбурду нумӯи иқтидори илмии кафедра ва ҷалби ҷавонони маҳаллӣ ба корҳои илмӣ ва таълим хеле заҳмат кашид. Тайи солҳои фаъолияти худ профессор А.Р. Файзиев дар кафедра тавонист, ки дар таълифу эҷоди китобу дастурҳо бо забони давлатӣ заҳмат кашид.

Ҳайати устодону профессорон ва кормандони ёрирасон он солҳо инҳо буданд: профессор А.Р. Файзиев, номзадони илм, дотсентон Ф.Т. Шукуров, П.А. Муҳаммадиев, М.М. Фозилов, дотсент-мушовир Р.М.Маҳкамов; муаллими калон Ш. Соҳибов, ассистент Ф.Ғ. Ғафуров, лаборантон М.С. Худойбердиева, Г.М. Сафарова, Р. Юсуфова.

Аз соли 2002 то соли 2010 сарварии кафедраро номзади илмҳои геология ва минералогия, дотсент Ф.Ғ. Ғафуров бар дӯш дошт. Дар ин давра дотсент Ғафуров Ф.Ғ. анъанаи роҳбарони пешинаро идома дода, ҷалби ҷавонони маҳалиро ба корҳои таълиму тадрис ва илмӣ хуб ба роҳ монд. Натиҷаи ин амал назаррас буд ва аспирантони шӯъбаи рӯзонаи кафедра Ф.А. Малахов (соли 2004) ва И.С. Оймаҳмадов (соли 2006) таҳти роҳбарии профессор Ф.Р. Файзиев рисолаи номзадии худро дифоъ намуданд. Барномаҳои таълимии фанҳои тадрисшаванда аз ҷониби устодони кафедра давра ба давра ба забони тоҷикӣ такмил ёфтанд.

Солҳои 2010-2012 кафедраро олими боистеъдод, доктори илмҳои геология ва минералогия, профессор М.Т. Тоҷибеков сарварӣ намудааст. Дар ин давра корҳои таълимӣ- методӣ, илмӣ-таҳқиқотӣ ва тарбиявӣ ҷараёни тоза гирифта ба кафедра устодони унвондор дотсентон М. Ҳ. Ишонов, Ф.А. Файзиев даъват карда шуданд. Таваҷҷӯҳи устодону кормандони кафедра ба иҷрои корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ баланд гардид ва соли 2011 конференсияи илмии ҷумҳуриявӣ зери мавзӯи  «Геология и геоэкологические проблемы использования горючих полезных ископаемых Таджикистана» гузаронида, маводи он чоп карда шуд. Кафедра бо асбобу таҷҳизотҳои муосир қисман таъмин гашта, барои таъмин намудани раванди таълим лаборатория ва кабинетҳои таълимии замонавӣ таъсис дода шудаанд. Фаъолияти аспирантон, мафҳили илмии донишҷӯён ҷоннок гардид, омода ва нашр намудани китобҳои дарсӣ ва васоиту дастурҳои таълимӣ ба роҳ монда шуд ва робитаи кафедра бо корхонаю муассисаҳои соҳавӣ қавӣ гардид.

Устодони кафедраи геология ва иктишофи конҳои канданиҳои фоиданок дар таҳияи китобҳои дарсӣ ва дастурҳои методӣ пурмаҳсул заҳмат мекашанд.

Кафедраро аз соли 2012 то охири соли 2013 номзади илмҳои геология ва минералогия, дотсент Фозилов М.М. роҳбарӣ намудааст.

Солҳои 2014-2018 кафедраро, номзади илмҳои геология ва минералогия, дотсент Сафаралиев Н.С  сарварӣ намудааст. Ӯ низ барои таъмини ҳаматарафаи кафедра кӯшиши зиёд ба харҷ дода, чандин устодони ҷавонро ба кафедра ба кор қабул намуда, пояи кафедраро устувор гардонид.

Аз солҳои 2018 то соли 2020 ҳамчун иҷрокунандаи вазифаи мудири кафедра ва аз соли 2020 тариқи озмун вазифаи мудирии кафедра ба зиммаи номзади илмҳои геология ва минералогия, дотсент С.Н. Ғарибмаҳмадова вогузор шуд. Ӯ тавонист як коллективи пурқуввати меҳнатиро гирди худ ҷамъ оварда дар дастаҷамъӣ барои пешрафти кафедра саҳм гузорад. Роҳбарияти кафедраро зарур буд, ки диққати асосиро ба интихоб ва ҷобаҷогузории кадрҳо равона созад. Аз ин рӯ, бо кӯшишу  ғайрати мудири кафедра дар давоми солҳои 2018-2020 як зумра ҷавонони боистеъдод, ба монанди Акбаршоҳи М., Аламхонова А.А. аз ҳисоби хатмкунандагони факултет ба кафедра ба кор қабул шудаанд, ки масъулияти минбаъдаи таъмини мӯътадили ҷараёни таълим дар кафедра ба дӯши онҳо афтид.

Ҳоло дар кафедра 2 нафар докторони илм, профессорон: А.Р. Файзиев, Ф.Ҳ.  Каримов, 4 нафар номзадони илм, дотсентон С.Н. Ғарибмаҳмадова, Д.И. Бузрукова, Н.С. Сафаралиев, Ҷ.Ш. Зиёев,  2 нафар муаллимони калон, номзадҳои илм  Ф.А. Муҳиддинов, О.Ҳ. Ниёзов, 3 нафар ассистентон Л.Ҷ. Сафаров, Акбаршоҳи М., А.А. Аламхонова ва кормандони техникӣ  М. Шарипова,  Ш. Шарифова раванди таълиму тарбия ва корҳои илмиро ба ӯҳда доранд. Ҳамзамон А.Р. Файзиев академики Академияи илмҳои табиатшиносии Европа, узви вобастаи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон мебошанд.

Корҳои илмию таҳқиқотии кафедра таҳти мавзуи «Геология, пешгӯикунӣ ва коркарди критерияҳои ҷустуҷӯӣ-баҳодиҳии конҳои канданиҳои фоиданоки Тоҷикистон» (роҳбари илмӣ – номзади илмҳои техникӣ, ноиби декан оид ба илм Ниёзов О.Ҳ.) ба иҷро расонида мешаванд. Кулли устодони кафедра дар иҷрои корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ ширкат меварзанд.

Дастовардҳои кафедра солҳои охир хело ҳам назаррас мебошад, аз ҷумла 3 нафар устодони кафедра Ҷ.Ш. Зиёев, Ф.А. Муҳидинов, О.Ҳ. Ниёзов бо муваффакият рисолаҳои номзадиашонро дифоъ намуданд ва соҳиби дипломӣ номзади низ гардиданд. Барои баланд бардоштани малакаю маҳорати касбии дастпарварони кафедра зарурати ворид намудани тағйиротҳои куллӣ дар Стандарти давлатии таълимоти дараҷаи олии касбӣ, нақшаҳои таълимӣ, барномаҳои таълимии намунавию кории ихтисосҳои дар кафедра таълимдодашаванда ба миён омада буд ва устодони кафедра тавонистанд дар як муддати кӯтоҳ насли нави барномаҳои таълимии намунавиро барои ихтисосҳои марбутаи кафедра мураттаб намоянд.

Инчунин кафедраи геология ва иктишофи ККФ соли 2021 дар озмуни «Кафедраи беҳтарин» ширкат варзида, соҳиби ҷойи ифтихори гардид.

Коллективи устодони кафедра барои бо китобҳои дарсӣ, дастурамалҳои таълимию методӣ ва маводи таълимӣ таъмин намудани ҷараёни таълим кӯшиши зиёд ба харҷ медиҳанд. Аз  ҷумла  китоби дарсӣ аз ҷониби профессор А.Р. Файзиев «Минералогия» (2019), «Геоэкология» (Ҷ.Ш. Зиёев, Н.С. Сафаралиев (2018), васоити таълимӣ аз ҷониби А.Р. Файзиев, Ф.А. Файзиев «Геологияи умумӣ»(2019) ба забони тоҷикӣ омодаи чоп намуданд. Ҳамчунин, аз тарафи устодони кафедра маҷмӯаи барномаҳои таълимии намунавӣ аз рӯи ихтисосҳо 1-51010100, 1-51010103, 1-51010104 барои чоп омода шуддаанд.

Фаъолияти илмии устодони кафедра ба омӯзиши минералогия, меъёрҳои ҷустуҷӯ ва иктишоф, муайянкунии шароити пайдоиш ва қонунияти ҷойгиршавии конҳои канданиҳои фоиданок равона шудааст. Ғайр аз ин кафедра ба омӯзиши масоили геоэкологӣ низ машғул аст.

Дар назди кафедра ҷамъияти илмии донишҷӯён бо номи «Кашшофон» фаъолият менамояд, ки ба он доим 20-25 нафар донишҷӯёни шуъбаҳои рӯзонаи ихтисосҳои марбутаи кафедра аъзо ҳастанд. Ба  ин ҷамъияти илмӣ ҳоло асс. Сафаров Л.Ҷ. роҳбарӣ менамояд. Таҳқиқотҳои илмии донишҷӯён аз рӯи чор самт ба роҳ монда шудааст: геологияи нафту газ, геофизика, геоэкология инчунин геология ва иктишофи ККФ. Донишҷӯён аз натиҷаи таҳқиқоти илмиашон ҳамасола дар конфронси апрели донишгоҳӣ бо маърӯзаю гузоришҳо баромад мекунанд. Қайд кардан зарур аст, ки хатмкунандагони кафедра (Талбонов Т., Саидов С.С., Усмонов Н., Раҳимов М., Каюмарси М, Ошурмамадов А.Қ., Бутаев С.) дар корхонаҳои соҳавӣ, аз ҷумла Вазорати саноат ва технологияи нави Ҷумҳурии Тоҷикистон, Вазорати энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон, Эспедитсияҳо ва зерсохторҳои Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон,  Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ, ва Ҷамъияти саҳомии кушодаи нерӯгоҳи барқии обии Роғун  дар вазифаҳои  гуногун кору фаъолият намуда истодаанд.

Кафедра бо Саридораи геологияи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон,  Институти геология, сохтмони ба заминҷунбӣ тобовар ва сейсмологияи АМИТ, КВД «Нафту газ», ки дар тайёр намудани мутахассисони соҳаи геология таҷрибаи бой пайдо кардаанд, равобити дуҷонибаи манфиатбахш барқарор намудааст.