Иҷлосияи XVI Ш урои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз рӯйдодҳои муҳиммтарин ва тақдирсози таърихи навини халқи тоҷик ба шумор меравад. Ин иҷлосия дар давраи ниҳоят душвору ҳассоси сиёсӣ баргузор гардида, дар таъмини ояндаи давлатдории миллии тоҷикон нақши муҳим бозид.Баъди ба даст овардани Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон 9 сентябри соли 1991 дар ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар дигаргуниҳои зиёд ба амал омаданд. Аммо дар солҳои аввали истиқлолият вазъи дохилии мамлакат мураккаб гардид. Ихтилофҳои сиёсӣ, нооромӣ ва низоъҳои дохилӣ ба фаъолияти мақомоти давлатӣ таъсири манфӣ расонида, ба истиқлолияти навини кишвар таҳдид мекарданд.Дар чунин шароити душвор зарурати қабули қарорҳои муҳим, барқарор намудани сохтори ҳокимияти давлатӣ ва муайян кардани роҳи минбаъдаи рушди мамлакат ба миён омад.
Аз ҳамин сабаб, Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳаммияти бузурги таърихӣ пайдо намуд.Вазъи сиёсию иҷтимоии Тоҷикистон дар арафаи Иҷлосияи XVI. Тоҷикистон баъди ба даст овардани истиқлолият ба марҳилаи нави таърихӣ ворид гардид. Халқи тоҷик имконият пайдо кард, ки мустақилона роҳи рушди сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангии худро муайян намояд. Вале, мутаассифона, дар солҳои 1991–1992 вазъи сиёсии мамлакат мураккаб шуд.
Дар ҷомеа гурӯҳҳои гуногуни сиёсӣ ва иҷтимоӣ ба вуҷуд омада, байни онҳо ихтилофҳо зиёд гардиданд. Ин вазъият ба нооромии сиёсӣ оварда расонид. Мақомоти давлатӣ дар бисёр минтақаҳо фаъолияти муътадили худро аз даст доданд.
Иқтисодиёти кишвар низ зарари ҷиддӣ дид.Дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандӣ ҳазорҳо нафар шаҳрвандон маҷбур шуданд, ки ҷойи зисти худро тарк намоянд. Бисёр оилаҳо аз хонаҳои худ дур шуда, ба минтақаҳои дигар ва ҳатто ба кишварҳои ҳамсоя паноҳ бурданд. Ҳаёти мардум душвор гардида, масъалаҳои таъмини амният, озуқаворӣ, ҷойи кор ва барқарор намудани тартибот аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо карданд.Дар чунин шароит масъалаи нигоҳ доштани истиқлолият, якпорчагии давлат ва пешгирии парокандагии мамлакат ба миён омад. Роҳбарияти кишвар ва вакилони мардумӣ зарур шумориданд, ки барои ҳалли мушкилоти мавҷуда чораҳои таъҷилӣ андешанд.
Маҳз ҳамин вазъият сабаби даъват намудани Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон гардид.Сабаб ва мақсади баргузории Иҷлосияи XVI Шурои Олӣ. Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоб, воқеъ дар шаҳри Хуҷанд баргузор гардид.Қарори даъвати иҷлосия 9 ноябри соли 1992 қабул шуда буд. Ин иҷлосия дар шароите баргузор гардид, ки вазъи сиёсӣ ва иҷтимоии мамлакат хеле мураккаб буд.Дар кори иҷлосия масъалаҳои муҳими ҳаёти давлат ва ҷомеа мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Аз ҷумла, масъалаҳои барқарор намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ, таъмини сулҳу субот, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, баргардонидани гурезаҳо ва муайян намудани роҳҳои минбаъдаи рушди кишвар баррасӣ шуданд.Дар кори иҷлосия вакилони халқ иштирок намуда, барои ҳалли масъалаҳои муҳим баҳсу муҳокимаҳои зиёд анҷом доданд.
Мақсади асосии иҷлосия аз инҳо иборат буд:• Барқарор намудани сохтори ҳокимияти давлатӣ.• Таъмини сулҳу оромӣ ва суботи сиёсӣ.• Ҳифзи истиқлолият ва якпорчагии Тоҷикистон.• Бартараф намудани оқибатҳои нооромиҳои дохилӣ.• Таъмини фаъолияти мунтазами мақомоти давлатӣ.• Фароҳам овардани шароит барои баргардонидани гурезаҳо.• Муайян намудани самтҳои асосии рушди минбаъдаи кишвар.Иҷлосия аз 16 ноябр то 2 декабри соли 1992 идома ёфт. Дар он 23 масъала мавриди баррасӣ қарор гирифт.Қарорҳои муҳимми Иҷлосия ва интихоби роҳбарияти нав. Яке аз масъалаҳои муҳимтарини Иҷлосияи XVI интихоби роҳбарияти нави давлат ба ҳисоб мерафт.19 ноябри соли 1992 Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо овоздиҳии пинҳонӣ Раиси Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд.
Интихоби роҳбарияти нав дар шароити душвори сиёсӣ қадами муҳим барои барқарор намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ ба ҳисоб мерафт.Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳои худ зарурати барқарор намудани сулҳ, таъмини амнияти шаҳрвандон ва ҳифзи истиқлолияти кишварро таъкид мекарданд.
Дар рафти иҷлосия як қатор санадҳои муҳимми ҳуқуқӣ қабул гардиданд, ки барои таҳкими асосҳои давлатдорӣ аҳаммияти калон доштанд.
Аз ҷумла:1. Қонун дар бораи ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон.2. Қонун дар бораи гурезаҳо.3. Қонунҳо оид ба тасдиқи Низомномаи Парчами давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.4. Қонунҳо оид ба тасдиқи Низомномаи Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон.5. Қарорҳо вобаста ба фаъолияти мақомоти давлатӣ.6. Санадҳо оид ба беҳтар намудани вазъи сиёсӣ ва иҷтимоии мамлакат.Яке аз дастовардҳои муҳимми иҷлосия тасдиқ гардидани Парчам ва Нишони давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Ин рамзҳои давлатӣ нишонаи истиқлолият, соҳибихтиёрӣ, таърих ва фарҳанги миллати тоҷик мебошанд.Дар маҷмуъ, дар ҷараёни иҷлосия 74 санади ҳуқуқӣ қабул гардид, ки аз ҷумла 15 қонун, 52 қарор, 6 фармон ва 1 изҳоротро дар бар мегирифт.Қабули чунин миқдори зиёди санадҳои ҳуқуқӣ барои ба низом даровардани фаъолияти мақомоти давлатӣ ва таҳкими пояҳои ҳуқуқии давлати соҳибистиқлол замина гузошт.Аҳаммияти таърихии Иҷлосияи XVI дар таҳкими давлатдории миллӣ. Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи давлатдории тоҷикон ҷойгоҳи махсус дорад. Ин иҷлосия барои барқарор намудани сохтори ҳокимияти давлатӣ ва муайян намудани самти минбаъдаи рушди мамлакат аҳаммияти калон дошт.
Пеш аз ҳама, он барои барқарор намудани фаъолияти мақомоти давлатӣ шароити зарурӣ фароҳам овард. Қарорҳои қабулшуда ба таҳкими қонуният, тартиботи ҷамъиятӣ ва фаъолияти мақомоти давлатӣ мусоидат намуданд.Аҳаммияти дигари иҷлосия дар он буд, ки масъалаи сулҳу субот ва ваҳдати миллӣ ҳамчун вазифаи асосии давлат муайян карда шуд.Дар натиҷаи чораҳои минбаъда ва музокироти сулҳ, 27 июни соли 1997 Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин рӯйдод барои ба анҷом расидани ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози марҳилаи нави рушди кишвар замина гузошт.Иҷлосияи XVI ҳамчунин барои таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва рушди муносибатҳои байналмилалии Тоҷикистон мусоидат намуд.Баъди баргузории иҷлосия кишвар тадриҷан ба барқарор намудани иқтисодиёт, рушди соҳаҳои маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва дигар бахшҳои ҳаёти ҷамъиятӣ оғоз намуд.Яке аз масъалаҳои муҳимми таърихӣ, ки дар ин давра заминаи худро пайдо кард, таҳкими рамзҳои давлатӣ ва худшиносии миллӣ мебошад.Парчам, Нишон ва Суруди миллӣ рамзҳои муқаддаси давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон мебошанд. Онҳо ифодагари соҳибихтиёрӣ, озодӣ ва ягонагии мардуми кишвар ба ҳисоб мераванд.
Иҷлосияи XVI инчунин барои қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаҳои сиёсӣ ва ҳуқуқӣ фароҳам овард. 6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид.Бо қабули Конститутсия асосҳои давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мустаҳкам карда шуданд.Ҳамин тавр, қарорҳои Иҷлосияи XVI дар ташаккули давлатдории навини Тоҷикистон нақши муҳим бозиданд.Нақши Иҷлосияи XVI дар тарбияи ватандӯстӣ ва худшиносии миллӣ. Имрӯз Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз рӯйдодҳои муҳиммтарини таърихи муосири кишвар омӯхта мешавад.Омӯзиши таърихи ин иҷлосия барои насли ҷавон аҳаммияти калон дорад. Зеро ҷавонон бояд аз таърихи давлат ва халқи худ огоҳ бошанд, арзиши истиқлолият, сулҳ ва ваҳдати миллиро дарк намоянд.Ватандӯстӣ танҳо дӯст доштани Ватан бо сухан нест, балки эҳтиром гузоштан ба таърих, забон, фарҳанг, рамзҳои давлатӣ ва саҳм гузоштан дар пешрафти мамлакат мебошад.Мо, бояд аз таърихи гузаштаи худ сабақ гирифта, барои ҳифзи сулҳу оромӣ, таҳкими ваҳдати миллӣ ва ободии Тоҷикистони азиз саҳм гузорем.Имрӯз ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд қадри истиқлолият ва сулҳу суботро донад. Зеро сулҳу оромӣ барои рушди ҷомеа, таълиму тарбияи насли наврас ва пешрафти иқтисодии мамлакат шарти асосӣ мебошад.Иҷлосияи XVI ба мо меомӯзонад, ки дар лаҳзаҳои душвори таърихӣ вакилони мардумӣ ва роҳбарияти давлат бояд манфиатҳои умумимиллиро аз манфиатҳои шахсӣ боло гузоранд.
Аз ин рӯ, гиромидошти ин санаи таърихӣ ва омӯзиши қарорҳои он вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванди ватандӯст мебошад.Хулоса, Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар таърихи навини миллати тоҷик мақоми бузург дорад. Ин иҷлосия дар давраи ниҳоят душвор баргузор гардида, барои барқарор намудани сохтори ҳокимияти давлатӣ, таҳкими истиқлолият ва муайян намудани роҳи минбаъдаи рушди мамлакат замина гузошт.Дар натиҷаи қарорҳои қабулшуда фаъолияти мақомоти давлатӣ ба низом дароварда шуда, барои таҳкими рамзҳои миллӣ, қонуният ва давлатдории соҳибистиқлол шароит фароҳам омад.Иҷлосияи XVI оғози марҳилаи нави таърихии Тоҷикистон гардид. Он аҳаммияти сулҳ, ваҳдат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ягонагии миллиро дар ҳаёти ҷомеа нишон дод.Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки истиқлолият ва сулҳу оромӣ неъматҳои бебаҳо мебошанд. Ҳифзи онҳо вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон аст.
Бинобар ин, омӯзиш ва гиромидошти Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои баланд бардоштани ҳисси ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ ва эҳтиром ба таърихи давлатдории тоҷикон аҳаммияти бузург дорад.
Тоҷикистони азизамон ҳамеша ободу озод, соҳибистиқлол ва сарбаланд бошад!
Ғайратов М.Т., Сайфуллозода Қ.Ғ. устодони факултети геологияи ДМТ









