Истиқлоли давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун омили муҳими таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисодӣ ва истифодаи самараноки захираҳои табиӣ аҳамияти бузург дорад. Дар давоми 35 соли соҳибистиқлолӣ дар кишвар соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ, аз ҷумла саноат, энергетика, сохтмон, нақлиёт ва истихроҷи канданиҳои фоиданок марҳила ба марҳила рушд намуданд.
Дар ин раванд сиёсати иқтисодӣ ва саноатии роҳбарияти давлат, бахусус ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, нақши муҳим дорад.
Яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи соҳибистиқлолӣ рушди саноат ва истифодаи самараноки захираҳои табиии кишвар мебошад. Бо мақсади рушди соҳаи саноати кӯҳӣ корҳои зиёди геологӣ гузаронида шуда, конҳои нав омӯхта ва захираҳои конҳои қаблан маълумшуда аз нав арзёбӣ гардиданд.
Дар кишвар барои рушди соҳаи истихроҷи маъдан корхонаҳои нави саноатӣ бунёд гардида, иқтидори корхонаҳои амалкунанда низ васеъ карда шуд. Ин раванд на танҳо ба афзоиши ҳаҷми истеҳсолот, балки ба ташкили ҷойҳои нави корӣ ва рушди инфрасохтори минтақаҳои кӯҳӣ мусоидат намуд.
Махсусан, рушди истихроҷи тилло, нуқра, сурма, ангишт ва дигар намудҳои маъдан дар солҳои истиқлол аҳамияти бештар пайдо кардааст. Дар баробари истихроҷ, масъалаи коркарди маъдан дар дохили кишвар низ ҳамчун яке аз самтҳои муҳими саноатикунонии мамлакат ба миён гузошта шудааст.
Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар сиёсати иқтисодии кишвар ба рушди саноат ва истифодаи захираҳои табиии мамлакат таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Дар суханрониҳо ва барномаҳои рушди иқтисодии мамлакат зарурати омӯзиши қаъри замин, истифодаи самараноки захираҳои минералӣ ва ташкили истеҳсолоти нави саноатӣ борҳо таъкид гардидааст.
Яке аз самтҳои асосии сиёсати иқтисодӣ саноатикунонии босуръати кишвар мебошад. Барои татбиқи ин ҳадаф рушди соҳаи истихроҷ ва коркарди канданиҳои фоиданок аҳамияти муҳим дорад, зеро захираҳои минералӣ барои таъмини корхонаҳои саноатӣ бо ашёи хом замина фароҳам меоранд.
Дар натиҷаи татбиқи сиёсати саноатӣ дар кишвар як қатор корхонаҳои истихроҷ ва коркарди маъдан таъсис дода шуданд. Истифодаи техника ва технологияҳои муосир имконият фароҳам овард, ки самаранокии корҳои истихроҷӣ баланд гардида, истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ афзоиш ёбад.
Канданиҳои фоиданок яке аз муҳимтарин сарватҳои табиии ҳар як давлат ба ҳисоб мераванд. Барои Тоҷикистон низ захираҳои зеризаминӣ дар рушди иқтисодӣ аҳамияти стратегӣ доранд.
Рушди соҳаи истихроҷи маъдан метавонад ба чанд самти муҳими иқтисодӣ таъсир расонад. Пеш аз ҳама, барои аҳолӣ ҷойҳои нави корӣ фароҳам оварда мешавад. Дуюм, истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ зиёд гардида, имкониятҳои содиротии мамлакат васеъ мешаванд. Сеюм, фаъолияти корхонаҳои саноатӣ ба рушди инфрасохтори минтақаҳо мусоидат мекунад.
Дар баробари ин, коркарди ашёи хоми минералӣ дар дохили кишвар метавонад арзиши иловагии маҳсулотро зиёд намуда, барои рушди соҳаҳои нави саноатӣ замина фароҳам оварад.
Барои рушди соҳаи истихроҷи канданиҳои фоиданок корҳои геологӣ аҳамияти махсус доранд. Пеш аз ба истифода додани ҳар як кон бояд таркиби геологии минтақа, ҳаҷми захираҳо, сифати маъдан, шароити гидрогеологӣ ва дигар омилҳо омӯхта шаванд.
Аз ин рӯ, рушди соҳаи геология ва омодасозии мутахассисони баландихтисос барои иқтисодиёти Тоҷикистон хеле муҳим мебошад. Геологҳо тавассути корҳои саҳроӣ, таҳқиқоти геофизикӣ, геохимиявӣ ва пармакунӣ барои муайян намудани захираҳои зеризаминӣ саҳм мегузоранд.
Натиҷаҳои корҳои геологӣ барои муайян намудани самтҳои минбаъдаи истихроҷ ва коркарди канданиҳои фоиданок заминаи илмӣ фароҳам меоранд.
Дар баробари рушди истихроҷи канданиҳои фоиданок масъалаи ҳифзи муҳити зист низ бояд дар мадди аввал қарор дошта бошад. Истихроҷи маъдан метавонад ба замин, об ва дигар унсурҳои муҳити зист таъсир расонад. Аз ин рӯ, фаъолияти корхонаҳои кӯҳӣ бояд дар асоси талаботи экологӣ ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ба роҳ монда шавад.
Истифодаи технологияҳои муосир, назорати партовҳои истеҳсолӣ, барқарорсозии заминҳои истифодашуда ва риояи меъёрҳои бехатарии экологӣ аз вазифаҳои муҳими соҳаи истихроҷ ба ҳисоб мераванд.
Акмалҷон Қодиров, дотсент, мудири кафедраи геология ва менеҷменти маъдану техникаи факултети геологияи ДМТ
